Garść praktycznych porad
Źródła glukozy

Zapobieganie nadmiernym wahaniom glikemii stanowi istotny warunek prawidłowego funkcjonowania ustroju ludzkiego, a więc zdrowia. Zapewnienie homeostazy jest zależne od utrzymania równowagi między pobieraniem glukozy z krwi i szybkim uzupełnianiem niedoborów. Uwarunkowana jest ona sprawnym działaniem złożonych układów hormonalno-enzymatycznych, kontrolowanych nadrzędnie przez ośrodkowy układ nerwowy. Przykładami zaburzonej homeostazy glukozy są: hiperglikemia w cukrzycy i stany neuroglikopenii. Głównym źródłem egzogennej glukozy są węglowodany, stanowiące ok. 50% energetycznej puli pokarmowej. Spożywane są one głównie pod postacią wielocukrów, dwucukrów oraz jednocukrów. Węglowodany w wyniku enzymatycznej hydrolizy zachodzącej w przewodzie pokarmowym i nabłonku jelitowym dostarczają glukozy i innych jednocukrów. Wchłanianie jelitowe jednocukrów wiąże się z fosforylacją i jest procesem czynnym, uwarunkowanym wydolnością systemu nośnikowego, w przypadku glukozy i galaktozy, związanego z jonem sodowym. Wchłanianie fruktozy przebiega wolniej i niezależnie od jonów sodowych, najwolniej wchłaniane są pentozy. Fruktoza i galaktoza włączane są głównie w cykl przemian glukozy w wątrobie.

Zmiany skórne

Zmiany w obrębie skóry i błon śluzowych u dziecka z cukrzycą mogą być spowodowane: niedostatecznym wyrównaniem cukrzycy z współistniejącym niedoborem witamin, zwłaszcza A, B2 i B6, zakażeniem drożdżakowym lub bakteryjnym albo rozwijać się w następstwie procesów degeneracyjnych naczyń i nerwów z wtórnym zakażeniem. Skóra u dzieci z cukrzycą bywa często sucha, szorstka z nadmiernym rogowaceniem przymieszkowym. Zmiany te zależą prawdopodobnie od niedoboru witaminy A, ale dość trudno poddają się leczeniu witaminami. Zaburzenie prze-‚ miany karotenu może być powodem zażółcenia skóry. Różnicowanie z żółtaczką nie powinno nastręczać kłopotów, ponieważ w karotenozie nie występuje zażółcenie białkówek. Ropne zakażenia skóry występują najczęściej w miejscu wstrzyknięć insuliny .u dzieci nie przestrzegających zasad aseptyki i z nie wyrównaną cukrzycą. Wywoływane są przede wszystkim przez gronkowce patogenne. Postępowanie polega na: miejscowym leczeniu chirurgicznym ewentualnie z podaniem insuliny krystalicznej do opróżnionego ropnia, stosowaniu antybiotyku o szerokim spektrum, działającego na gronkowce, wyrównaniu zaburzeń metabolicznych. Leczenie w szpitalu jest konieczne przy zagrożeniu kwasicą ketonową i gdy procesowi miejscowemu towarzyszy odczyn ogólny, zwłaszcza gdy dotyczy to małego dziecka.

Zmiany degeneracyjne

Pierwotną i zasadniczą przyczyną występowania zmian de- generacyjnych u chorych na cukrzycę insulinozależną jest niedobór insuliny z wtórną hiperglikemią. Stosowanie insuliny w jednym lub kilku wstrzyknięciach dziennie nie zabezpiecza chorego przed znacznymi wahaniami glikemii, a co za tym idzie nie wyklucza możliwości wystąpienia tak zwanych powikłań późnych cukrzycy. Hiperglikemią i hipoinsulinizm powodują wielorakie zaburzenia. W tkankach insulinoniezależnych nadmierna podaż glukozy wywołuje: nadprodukcję glikoprotein głównie w błonie podstawnej naczyń, nadmierne wytwarzanie sorbitolu, wzrost stężenia hemoglobiny Hb At odznaczającej się zwiększonym powinowactwem do tlenu. Niedobór insuliny prowadzi do kwasicy i strat fosforu. Niedobór Pi zaburza metabolizm erytrocytów i warunkuje niedostateczne wytwarzanie 2,3—DPG. Następstwem tego jest upośledzone uwalnianie tlenu z krwinki do tkanek. Jednocześnie rozwija się stan nadkrzepliwości zależny od zwiększonej agregacji płytek i lepkości krwi, a także od nadmiernej produkcji prostaglandyn i tromboksanów.

Zakażenia wirusami

Szczególne znaczenie przypisuje się zakażeniom wirusami z grupy picorna, a zwłaszcza Coxsackie B4, ponieważ stwierdzono częstsze występowanie przeciwciał przeciw temu wirusowi w pierwszych miesiącach trwania cukrzycy młodzieńczej. Zaobserwowano także, że wzrost zachorowań wywołanych przez wirusa Coxsackie B4 kojarzy się z narastaniem zachorowań na cukrzycę po okresie latencji. Powinowactwo wirusa Coxsackie B4 do komórki B potwierdzają badania na zwierzętach. Model doświadczalny cukrzycy młodzieńczej uzyskano także zakażając wirusem EMC specjalny szczep myszy z genetycznie uwarunkowaną podatnością komórki B na zakażenie. Istnieją przypuszczenia, że cukrzycę insulinozależną u ludzi mogą wywoływać wirusy: EMCr cytomegalii, różyczki, mononukleozy zakaźnej i grypy. Wiadomo, że wirusy, zwłaszcza DNA, wyzwalają mechanizmy autoimmunizacyjne w ,zakażonym ustroju. W świetle obecnego stanu wiedzy wydaje się prawdopodobne, że cukrzycę insulinozależną wywołuje zwykle zakażenie wirusem pankreatotropowym, które wyzwala procesy autoimmunizacyjne. Możliwe jest również bezpośrednie zniszczenie komórki B w ostrej fazie zakażenia bez udziału autoagresji lub autoagresja bez udziału zakażenia wirusowego.

Występowanie a wiek

Cukrzyca jest najczęstszą endokrynopatią wieku dziecięcego i zdarza się 1 na 1200 — 1 na 5000 dzieci. Wśród chorych na cukrzycę pacjenci do 15 roku życia stanowią 2,5—5%. W 1970 r. w Polsce zarejestrowanych było ok. 1500 przypadków w dziecięcych wojewódzkich poradniach diabetologicznych. Najrzadziej chorują niemowlęta, które stanowią 0,5—1% populacji chorych na cukrzycę dzieci. W naszym materiale — liczącym 250 dzieci — troje zachorowało w pierwszym roku życia. Największa zapadalność dotyczy wieku od 5 do 12 lat, aczkolwiek są obserwacje, w których ten szczyt zdarza się od 8 do 14 lat i od 10 do 12 lat. Na ogół nie stwierdzono, aby okres dojrzewania był szczególnie znamienny dla występowania cukrzycy. Schorzenie występuje z jednakową częstością u płci i tylko z pewną przewagą u płci męskiej w okresie niemowlęctwa. Większość zachorowań zdarza się w okresach jesienno-zimowych i wiosennych, tj. w sezonach chorób grypopodobnych. Około 30% dzieci z klinicznymi objawami cukrzycy ma również objawy infekcji dróg oddechowych. W świetle odkrywczych prac na temat roli zakażenia wirusem Coxsackie w etiologii cukrzycy idiopatycznej pozostaje otwartym problemem fakt, w jakim stopniu sezonowy charakter ujawniania się choroby związany jest przyczynowo z zakażeniem, a w jakim czynnik infekcyjny odpowiedzialny również za objawy grypopodobne prowadzi tylko do ujawnienia się już trwającego procesu cukrzycowego.